Iedereen met een rechtsbijstandverzekering heeft in beginsel het recht om in een procedure een eigen advocaat te kiezen in plaats van een door de rechtsbijstandverzekeraar ingeschakelde advocaat of jurist. Dit recht op vrije advocaatkeuze werd echter beperkt door diverse rechtsbijstandverzekeraars, waaronder Das Rechtsbijstand.

In een zaak over de polisvoorwaarden van een rechtsbijstandverzekering van Das Rechtsbijstand wenste een verzekerde zijn voormalige werkgever aan te spreken voor schadevergoeding wegens kennelijk onredelijk ontslag. Voor deze kantonprocedure is bijstand van een advocaat geen wettelijk vereiste, maar de verzekerde wilde deze procedure laten voeren door een door hem zelf aangewezen advocaat. Das Rechtsbijstand had dit verzoek afgewezen.

In de polisvoorwaarden had Das Rechtsbijstand opgenomen dat zij in beginsel zelf rechtshulp verleent, tenzij de verzekeraar zelf beslist dat de zaak aan een externe advocaat moet worden uitbesteed. Tevens mochten verzekerden geen externe advocaat kiezen in procedures waarvoor een advocaat niet verplicht is, zoals bij de kantonrechter en de bestuursrechter.

Op 7 november 2013 heeft het Hof van Justitie EU (zaaknummer C-442/12) in deze kwestie een baanbrekende uitspraak gedaan die grote gevolgen zal hebben voor de rechtsbijstandverzekeraars. Kort samengevat heeft het Hof van Justitie EU besloten dat rechtsbijstandverzekeraars verzekerden niet langer het recht mogen ontzeggen om voor procedures zelf een advocaat of jurist te kiezen. Hierbij gaat het om alle procedures, ook diegene waarvoor procesvertegenwoordiging door een advocaat niet verplicht is, zoals in procedures bij de kantonrechter en de bestuursrechter.

Naar aanleiding van deze uitspraak hebben diverse rechtsbijstandverzekeraars hun polisvoorwaarden al aangepast. De verwachting is dat verzekerden in de toekomst vaker een externe advocaat of jurist zullen inschakelen, waardoor de kosten voor rechtsbijstand waarschijnlijk stijgen, hetgeen gevolgen heeft voor de hoogte van de premies. Het Hof van Justitie heeft aangegeven dat het de rechtsbijstandverzekeraars is toegestaan om de maximaal te vergoeden kosten te beperken en een hogere premie te bedingen. Dit mag er echter niet toe leiden dat het voor de verzekerde in de praktijk onmogelijk wordt een redelijke keuze te maken wat zijn vertegenwoordiger betreft. Nog onduidelijk is wanneer daarvan sprake is. Deze kwestie zal dus de gemoederen van de advocatuur en rechtsbijstandverzekeraars nog wel even bezig blijven houden.